Czy zwolnienie z VAT dotyczy małych firm działających w UE?

O ile na początku 2024 r. nie było zmian w podatkach, to w 2025 r. obowiązuje szereg istotnych reform, które to mogą wymagać zarówno dużych zmian organizacyjnych, a także zebrania dodatkowych danych czy też w wielu przypadkach dostosowania systemów finansowo-księgowych.

Celem nowelizacji ustawy o VAT jest ułatwienie prowadzenia transgranicznej działalności gospodarczej (dotyczy małych przedsiębiorstw). Problem, który występował jeszcze w tamtym roku polegał na tym, że zagraniczne firmy, które rozpoczynały sprzedaż w Polsce, dokonywały rozliczeń VAT od pierwszej sprzedaży w granicach Polski. Podobna sytuacja występowała w małych firm z Polski, które działały w krajach UE. Oznaczało to konieczność rejestracji w danym kraju na potrzeby VAT. Wprowadzone zmiany są skutkiem konieczności implementacji dyrektywy Rady (UE) 2020/285 zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE, a także rozporządzenie (UE) nr 904/2010. Zmienione przepisy obowiązują w krajach UE od 1 stycznia 2025 r.

Małe przedsiębiorstwa skorzystają ze zwolnienia z VAT w innych krajach UE. Warunkiem jest rejestracja tego przedsiębiorstwa w państwie siedziby działalności gospodarczej, a także składanie kwartalnie informacji obejmujących informacje o obrotach osiąganych w każdym państwie członkowskim UE. Podatnicy, którzy korzystają ze zwolnienia w państwie członkowskim, w którym to nie posiadają swojej siedziby działalności gospodarczej, są w obowiązku – poza obowiązującymi limitem krajowym zwolnienia – do przestrzegania również ogólnego limitu unijnego, który wynosi 100 tys. euro. Po przekroczeniu chociażby jednego z tych limitów prawo do zwolnienia przestanie przysługiwać danemu przedsiębiorcy.

Wprowadzone zmiany oznaczają, że na podstawie obowiązującej ustawy, podatnik który posiada siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, jak też którego roczny obrót na terytorium Unii Europejskiej nie przekroczył w granicach poprzedniego ani w granicach bieżącego roku podatkowym kwoty 100 tys. euro, ma prawo skorzystać ze zwolnienia w innym państwie, zgodnie z warunkami wskazanymi przez to państwo
członkowskie, w przypadku gdy roczny obrót podatnika w danym państwie członkowskim nie przekroczy granic kwot wskazanych przez to państwo. Podatnik by skorzystać ze zwolnienia, składa właściwemu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego odpowiednie powiadomienie o zamiarze skorzystania ze zwolnienia w danym państwie członkowskim, które jest państwem innym niż Rzeczpospolita Polska.
Wskazać należy, że zmianie podlega art. 113 ustawy o VAT 1 , a jego obecne brzmienie kształtuje się następująco (2) :

Art.  113.  [Zwolnienia podmiotowe]
1. 3  Zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, u którego wartość sprzedaży, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty 200 000 zł. 2. Do wartości sprzedaży, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się:
1) 4  wewnątrzwspólnotowej sprzedaży towarów na odległość, która nie podlega opodatkowaniu podatkiem na terytorium kraju;
1a) sprzedaży na odległość towarów importowanych, która nie podlega opodatkowaniu podatkiem na terytorium kraju;
2) odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług, zwolnionych od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3, z wyjątkiem:
a) transakcji związanych z nieruchomościami,
b) usług, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41,
c)  5 usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych
– jeżeli czynności te nie mają charakteru transakcji pomocniczych;
3) odpłatnej dostawy towarów, które na podstawie przepisów 6 o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.
3.  (uchylony).
4.  Podatnicy, o których mowa w ust. 1 i 9, mogą zrezygnować ze zwolnienia określonego w ust. 1 i 9 pod warunkiem zawiadomienia na piśmie o tym zamiarze naczelnika urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują ze zwolnienia, a w przypadku podatników rozpoczynających w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności określonych w art. 5, którzy chcą zrezygnować ze zwolnienia od pierwszej wykonanej
czynności – przed dniem wykonania tej czynności.

5.  Jeżeli wartość sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie ust. 1 przekroczy kwotę, o której mowa w ust. 1, zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę.

6.  (uchylony).

7.  (uchylony).

8.  (uchylony).

9. 7 Zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, rozpoczynającego w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności określonych w art. 5, jeżeli przewidywana przez niego wartość sprzedaży nie przekroczy, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym, kwoty określonej w ust. 1. 

10. Jeżeli faktyczna wartość sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie ust. 9, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej, przekroczy w trakcie roku podatkowego kwotę określoną w ust. 1, zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę.

10a. Jeżeli udokumentowane działania organów egzekucyjnych lub komorników sądowych, o których mowa w art. 18, nie doprowadziły, na skutek braku możliwości uzyskania niezbędnych informacji od dłużnika, do potwierdzenia spełnienia warunków zastosowania do dostawy towarów, o której mowa w art. 18, zwolnień, o których mowa w ust. 1 i 9, przyjmuje się, że warunki zastosowania zwolnień od podatku nie są spełnione. 11. Podatnik, który utracił prawo do zwolnienia sprzedaży od podatku lub zrezygnował z tego zwolnienia, może, nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracił prawo do zwolnienia lub zrezygnował z tego zwolnienia, ponownie skorzystać ze zwolnienia określonego w ust. 1.

11a. Przepis ust. 11 stosuje się odpowiednio do podatnika będącego osobą fizyczną, który przed zakończeniem działalności gospodarczej utracił prawo do zwolnienia od podatku lub zrezygnował z tego zwolnienia, a następnie rozpoczął ponownie wykonywanie czynności, o których mowa w art. 5.

12. W przypadku gdy między podatnikiem, o którym mowa w ust. 1 lub 9, a kontrahentem istnieje związek, o którym mowa w art. 32 ust. 2, który wpływa na wykazywaną przez podatnika w transakcjach z tym kontrahentem wartość sprzedaży w ten sposób, że jest ona niższa niż wartość rynkowa, dla określenia momentu utraty mocy zwolnienia od podatku, o którym mowa w ust. 5 i 10, uwzględnia się wartość rynkową tych transakcji. 13. Zwolnień, o których mowa w ust. 1 i 9, nie stosuje się do podatników:

7  Art. 113 ust. 9 zmieniony przez art. 1 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 8 listopada 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1721) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2025 r.

1) dokonujących dostaw:

a) towarów wymienionych w załączniku nr 12 do ustawy,

b) towarów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, w rozumieniu przepisów o podatku

akcyzowym, z wyjątkiem:

– energii elektrycznej (CN 2716 00 00),

– wyrobów tytoniowych,

– samochodów osobowych, innych niż wymienione w lit. e, zaliczanych przez podatnika, na

podstawie przepisów o podatku dochodowym, do środków trwałych podlegających

amortyzacji,

c) budynków, budowli lub ich części, w przypadkach, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10

lit. a i b,

d) terenów budowlanych,

e) nowych środków transportu,

f) następujących towarów, w związku z zawarciem umowy w ramach zorganizowanego

systemu zawierania umów na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności stron,

z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na

odległość do chwili zawarcia umowy włącznie:

– preparatów kosmetycznych i toaletowych (PKWiU 20.42.1),

– komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych (PKWiU 26),

– urządzeń elektrycznych (PKWiU 27),

– maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowanych (PKWiU 28),

g) hurtowych i detalicznych części i akcesoriów do:

– pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (PKWiU 45.3),

– motocykli (PKWiU ex 45.4);

2) świadczących usługi:

a) prawnicze,

b) w zakresie doradztwa, z wyjątkiem doradztwa rolniczego związanego z uprawą i hodowlą roślin oraz chowem i hodowlą zwierząt, a także związanego ze sporządzaniem planu zagospodarowania i modernizacji gospodarstwa rolnego,

c) jubilerskie,

d) ściągania długów, w tym factoringu;

3) 8 (uchylony).

14. (uchylony).

Reasumując od 1 stycznia 2025 r. obowiązują przepisy, które umożliwiają małym przedsiębiorcom korzystać ze zwolnienia z VAT w państwach Unii Europejskiej. Co istotne firmy, które mają swoją siedzibę w innym państwie członkowskim UE, mogą uzyskać zwolnienie z VAT w Polsce. A polskie firmy, które prowadzą działalność gospodarczą w innych krajach należących do UE, mogą skorzystać ze zwolnienia na warunkach przewidzianych w danych krajach. Warunkiem skorzystania ze zwolnienia w państwach członkowskich UE, firmy prowadzące działalność gospodarczą będą musiały spełnić następujące warunki:

– zarejestrować się w państwie siedziby firmy do zwolnienia, – ich roczny obrót, który obejmuje wszystkie kraje członkowskie UE nie przekroczy w obrębie poprzedniego ani w granicach bieżącym roku podatkowym kwoty 100 tys. euro,
– sprzedaż tych firm w danym kraju nie przekroczy granicy zwolnienia podmiotowego z VAT, który obowiązuje w tym kraju. W Polsce jest to kwota w 200 tys. zł.

Dodatkowo firmy, które posiadają siedzibę w Polsce i jednocześnie chcą korzystać ze zwolnienia podatkowego w innych krajach UE, złożyć powinny zgłoszenie rejestracyjne do Urzędu Skarbowego oraz powinny składać kwartalne raporty dotyczący ich obrotów w każdym państwie członkowskim UE. Dotyczy to państw, w którym prowadzą działalność (należy je składać do właściwego dla tych firm urzędu skarbowego w Polsce).